Հյուսիսարևմտյան Իրան
Հայկական վանքեր և Թախտե Սոլեյմանի ժառանգությունը
Իրանի հյուսիսարևմտյան ծայրում Արևմտյան Ատրպատականը սահմանային աշխարհ է Իրանական բարձրավանդակի, Անատոլիայի և Կովկասի միջև։ Ուրմիա լիճը, հրաբխային բարձունքները, զրադաշտական սրբավայրերն ու հայկական վանքերը լեռնային բնապատկերում պատմում են կրոնների և մշակույթների հանդիպման մասին։ Հայ այցելուի համար սա Իրանի կենդանի հայկական ժառանգությունը բացահայտելու կարևորագույն երթուղիներից է։
Հյուսիսարևմտյան Իրան
05
Սուրբ Թադեի վանքը՝ Ղարա Քելիսան, Իրանի հյուսիս-արևմուտքի հնագույն հայկական ուխտավայրերից է։ Սև ու սպիտակ քարե եկեղեցիների համադրությունը, քանդակազարդ ճակատներն ու ամենամյա ուխտագնացությունը պահպանում են վայրի կենդանի կրոնական նշանակությունը։
Ուրմիա լիճը Իրանի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող խոշոր գերաղի լիճ է։ Աղի բարձր խտությունը, կղզիները և ջրի մակարդակի կտրուկ տատանումները ձևավորում են եզակի, սակայն խոցելի էկոհամակարգ՝ աղաջրային խեցգետնակերպերով ու չվող թռչուններով։
Հրաբխային լեռների մեջ՝ ձվաձև հարթակի վրա, Թախթե Սոլեյմանը մեկ համալիրում միավորում է կրակը, ջուրը և արքայական իշխանությունը։ Արտեզյան լիճը, զրադաշտական գլխավոր կրակատունը, Անահիտայի տաճարն ու Սասանյան պալատները ներկայացնում են շուրջ 2,500 տարվա ծիսական պատմություն։ Հնավայրը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ցանկում է 2003 թվականից։
Ուրմիայի շուկան քաղաքի պատմական կենտրոնում գտնվող աղյուսակերտ առևտրային համալիր է։ Թաղածածկ միջանցքները, քարավանատներն ու արհեստավորական բաժինները հիշեցնում են Ուրմիայի դերը Իրանի, Անատոլիայի և Կովկասի ճանապարհների խաչմերուկում։
Խոյ քաղաքում Շամս Թաբրիզիին վերագրվող դամբարանի կողքին կանգնած է պատմական աշտարակ, որի կառուցումը կապվում է Շահ Իսմայիլ Սեֆյանի անվան հետ։ Աղյուսաշեն աշտարակը զարդարված է խոյի եղջյուրներով ու որսի գանգերով՝ ստեղծելով Սեֆյան իշխանության ու ճաշակի անսովոր պատկեր։ Վայրը գրավիչ է Ռումիի, սուֆիզմի և Իրանի ճանապարհների պատմությամբ հետաքրքրվողների համար։
