Արևելյան Իրան
Անապատի այգիներն ու կիրճերի արահետները
Հարավային Խորասանը գտնվում է Իրանի արևելքում և լեռնային չոր տարածքների, անապատային հարթավայրերի, քանաթների, պատմական այգիների ու հնագույն գյուղերի երկիր է։ Զաֆրանը, ծորենին, ունաբը, ավանդական գործվածքներն ու սակավաջուր միջավայրին հարմարեցված ճարտարապետությունը ձևավորում են նահանգի մշակութային ինքնության մի մասը։ Անապատի անդորրն ու բնակիչների հյուրընկալությունը առանձնահատուկ են դարձնում այս տարածաշրջանով ճանապարհորդությունը։
Արևելյան Իրան
05
Բիրջանդի Աքբարիե այգին պատմական համալիր է, որը ձևավորվել է Զանդերի շրջանի վերջում և Քաջարական շրջանի սկզբում։ Տաղավարները, կանաչ առանցքներն ու ջրի հոսքը իրանական այգու սկզբունքները հարմարեցնում են Իրանի արևելքի կլիմայական պայմաններին։ Այն ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկված ինը իրանական այգիներից մեկն է։
Սպիտակ ճակատով և վեցանկյուն ծավալով Քոլահ Ֆարանգի միջնաբերդը Բիրջանդի ճարտարապետական խորհրդանիշներից է։ Այն պատկանում է Զանդերի շրջանի վերջին և Քաջարական շրջանի սկզբնական տարիներին, իսկ հարկերը աստիճանաբար բարձրանում են դեպի կոնաձև գմբեթը։ Կավի, աղյուսի, կրի և ավանդական շաղախի համադրությունը ցույց է տալիս չոր կլիմային հարմարեցված շինարարական վարպետությունը։
Ֆիրդուսի տաք աղբյուրները դուրս են գալիս անապատային լեռների ստորոտից և սնուցում ջերմուկային ավազանները։ Հանքային տաք ջրի ու Հարավային Խորասանի չոր լանդշաֆտի հակադրությունը տարածքի գլխավոր առանձնահատկությունն է։
Սարբիշեի մերձակայքում գտնվող Մախունիքը պատմական գյուղ է՝ խիտ կառուցապատմամբ և փոքր, մասամբ գետնի մեջ խորացված տներով։ Շինարարական այս ձևը պատասխան է եղել խիստ ձմեռներին և շինանյութերի սակավությանը։ Ճարտարապետությունը, կենսակերպն ու տեղական ավանդույթները Մախունիքը դարձնում են շրջակա միջավայրին մարդու հարմարվելու արժեքավոր օրինակ։
Թաբասի մերձակայքում գտնվող Քալե Ջենին նեղ կիրճ է՝ բարձր պատերով ու ոլորաններով, որոնք ջրի և քամու էրոզիան քանդակել է ժայռերի մեջ։ Ջրային անցուղիներն ու որոշ հատվածներում պահպանված ձեռակերտ հետքերը վկայում են այս չոր միջավայրում մարդու վաղեմի ներկայության մասին։ Այցելությունը պահանջում է նախապատրաստություն, տեղացի ուղեկցորդ և անվտանգության կանոնների պահպանում։
