Իրանի հյուսիս-արևմուտք՝ Սահանդ և Արաքսի հովիտ
Թավրիզի շուկայից մինչև Արաքսի վանքերը
Արևելյան Ատրպատականը Թավրիզի պատմական շուկայի միջոցով պահպանում է Մետաքսի ճանապարհի առևտրի և մշակութային կապերի մի մասը։ Շուկայի աղյուսե անցումները, Կապույտ մզկիթի հախճասալերն ու Սահմանադրության տունը ներկայացնում են քաղաքի պատմության տարբեր շերտերը։
Թավրիզից դուրս Քանդովանի ժայռափոր տները, Արասբարանի անտառներն ու Արաքսի հովիտը փոխում են ուղևորության տեսարանները։ Ջոլֆայի մոտ գտնվող Սուրբ Ստեփանոս վանքը և Մարաղայի հուշարձանները քաղաքային պատմությունը լրացնում են կրոնական ճարտարապետությամբ ու լեռնային բնությամբ։
05
Թավրիզի շուկան ծածկված անցուղիների, առևտրական բակերի, քարավանատների, մզկիթների ու աղյուսաշեն դպրոցների կենդանի ցանց է։ Արևելք–արևմուտք ճանապարհների վրա քաղաքի դիրքը դարեր շարունակ այն դարձրել է ապրանքների, գաղափարների ու մշակույթների փոխանակման կենտրոն։ 2010 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ցանկում ընդգրկված շուկան այսօր էլ Թավրիզի տնտեսական ու հասարակական կյանքի մասն է։
15-րդ դարի Մոզաֆարիե համալիրից պահպանված Կապույտ մզկիթը լաջվարդ ու փիրուզագույն հախճասալերի շնորհիվ ստացել է «իսլամական աշխարհի փիրուզ» անունը։ 18-րդ դարի երկրաշարժը ծանր վնասեց կառույցը, սակայն պահպանված հատվածներն ու հետագա վերականգնումը մինչ օրս բացահայտում են գույնի, գրչության ու երկրաչափության նրբությունը։
Սահանդի լանջերին գտնվող Քանդովանում մարդիկ շարունակում են ապրել կոնաձև ժայռերի մեջ փորված տներում։ Տեղական հյուրատները, մեղրն ու ձեռագործ գործվածքները գյուղի զբոսաշրջային կյանքի մաս են։ 2023-ին Քանդովանն արժանացել է ՄԱԿ-ի Զբոսաշրջության կազմակերպության «Լավագույն զբոսաշրջային գյուղ» ճանաչմանը։
Թավրիզի հարավ-արևելքում Էլ Գոլին պատմական լճակ է՝ կենտրոնական տաղավարով և շրջակա պարտեզով։ Ակ-Կոյունլուների ժամանակներից եկող ջրամբարը ընդարձակվեց Սեֆյան շրջանում և հետագայում դարձավ հանրային զբոսավայր։ Տաղավարի արտացոլանքը ջրի մեջ, հատկապես մայրամուտին ու լույսերի վառվելու պահին, քաղաքի հիշվող պատկերներից է։
Ջուղայի և Արաքս գետի մոտ՝ լեռնային հովտում, Սուրբ Ստեփանոս Նախավկայի վանքը Իրանի հայկական ամենանշանավոր հուշարձաններից է։ Քանդակազարդ քարերը, սրածայր գմբեթն ու պարսպապատ բակը ցույց են տալիս հայկական ճարտարապետության երկխոսությունն իրանական արվեստի հետ։ 2008 թվականից վանքը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Իրանի հայկական վանական համալիրներ» ժառանգության մաս է։
Աշուղական երաժշտությունը տեղական տոնակատարություններին միավորում է բանաստեղծությունն ու բանավոր պատմությունը։ Գորգագործությունը, արծաթագործությունն ու Մամաղանի ասեղնագործությունը հնարավորություն են տալիս նահանգի արվեստին ծանոթանալու նաև պատմական շինություններից դուրս։
Կապույտ մզկիթը, Սահմանադրության տունն ու Քանդովան գյուղը մշակութային այլ վայրեր են՝ ներկայացված համաշխարհային ժառանգության հուշարձաններից առանձին։
